Swachh Seva Aankalan 2026: గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో గ్రామీణ పారిశుధ్య సేవల పరిస్థితిని డిజిటల్‌గా స్వయం-మూల్యాంకనం చేసేందుకు Swachh Seva Aankalan (SSA) విధానం ప్రారంభమైంది. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (గ్రామీణ్) Phase II కింద జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని Department of Drinking Water & Sanitation ఈ వార్షిక డిజిటల్ Self-Assessment Frameworkను అమలు చేస్తోంది.
SSAలో ODF Sustainability, Solid & Liquid Waste Management (SLWM), Visual Cleanliness, O&M of SLWM Assets, Community Sanitary Complexes (CSCs) వంటి అంశాలను గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో పరిశీలిస్తారు. ముఖ్యంగా GP, VWSC, Gram Sabha, Panchayat Secretaryల భాగస్వామ్యంతో సమాచారం సేకరించి, గ్రామసభలో ధృవీకరించిన తర్వాత తుది సమర్పణ చేయాల్సి ఉంటుంది.
Important Update & Purpose
Swachh Seva Aankalan (SSA) అనేది SBM(G) Phase II కింద గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో నిర్వహించే వార్షిక డిజిటల్ స్వయం-మూల్యాంకన విధానం. గ్రామీణ పారిశుధ్య సేవల పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేయడం, పారదర్శకత పెంచడం, సమాజ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం మరియు నిరంతర అభివృద్ధికి అవసరమైన చర్యలను గుర్తించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
ODF Plus (Model) హోదాను కొనసాగించడం, ఘన మరియు ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ వ్యవస్థలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం, Community Sanitary Complexes (CSCs) పనితీరును పర్యవేక్షించడం, గ్రామాలను దృశ్యమానంగా పరిశుభ్రంగా ఉంచడం వంటి అంశాలకు SSAలో ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ ప్రక్రియలో గ్రామ పంచాయతీ మరియు Village Water & Sanitation Committee (VWSC) కలిసి ప్రాథమిక సమాచారాన్ని సేకరిస్తాయి. అనంతరం Panchayat Secretary eGramSwaraj Portalలో డేటా ఎంట్రీ చేస్తారు. Draft Assessmentను Gram Sabha ముందు ఉంచి చర్చించి, అవసరమైన మార్పులు చేసిన తర్వాత Final Submission చేయాలి.
Who Can Participate in SSA
SSA Assessmentలో Declared ODF Plus (Model) Gram Panchayats పాల్గొనేందుకు అర్హత కలిగి ఉంటాయని అందించిన అధికారిక సమాచారంలో పేర్కొన్నారు.
మూల్యాంకన వ్యవస్థలో పలు స్థాయిల అధికారులు మరియు సంస్థలు భాగస్వాములు అవుతారు. గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో GP మరియు VWSC, జిల్లా స్థాయిలో CEO-ZP/Equivalent Officer మరియు DWSM, రాష్ట్ర స్థాయిలో SWSM పర్యవేక్షణ మరియు మార్గదర్శక బాధ్యతలను నిర్వహిస్తాయి.
SSA Assessment Process
Swachh Seva Aankalan ప్రక్రియను Draft Assessment నుంచి Final Submission వరకు దశలవారీగా పూర్తి చేయాలి.
Step 1: Login to eGramSwaraj
- eGramSwaraj Portalను తెరవాలి.
- పంచాయతీ కార్యదర్శి Login Credentialsతో లాగిన్ అవ్వాలి.
- Dashboardలో Important Links విభాగానికి వెళ్లాలి.
- View SBM(G) Dashboard for Swachh Seva Aankalan లింక్‌ను ఎంచుకోవాలి.
- Login with eGramSwaraj Credentials (Panchayat Secretary) ఎంపికను ఎంచుకుని Username, Password, Captcha నమోదు చేసి Login చేయాలి.
Step 2: Select Gram Panchayat
లాగిన్ అయిన తర్వాత State, District, Block మరియు Gram Panchayat వివరాలు తెరపై కనిపిస్తాయి. వివరాలను సరిచూసుకుని START ASSESSMENT బటన్‌ను క్లిక్ చేయాలి.
డేటా ఎంట్రీకి ముందు అవసరమైన రికార్డులను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. ఇందులో Household Register, Toilets, CSC మరియు SLWM Assets వివరాలు, పాఠశాలలు మరియు అంగన్‌వాడీల వంటి ప్రభుత్వ సంస్థల వివరాలు, O&M మరియు User Charges Registers ఉన్నాయి.
Step 3: Draft Data Entry
పంచాయతీ కార్యదర్శి, సర్పంచ్ మరియు VWSC కమిటీ సభ్యులతో చర్చించి SSAలోని ఐదు విభాగాలకు సంబంధించిన Draft Data Entryని పూర్తి చేయాలి.
Step 4: Download Draft Assessment
సమాచారం నమోదు చేసిన తర్వాత Save as Draft ఎంపికను ఉపయోగించి Draft PDFను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవాలి. ఈ Draft Reportను గ్రామసభలో చర్చించేందుకు ఉపయోగించాలి.
Step 5: Gram Sabha Validation
డౌన్‌లోడ్ చేసిన Draft Assessmentను గ్రామసభ ముందు ఉంచాలి. గ్రామీణ పారిశుధ్య పరిస్థితి, వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు నమోదు చేసిన ఇతర వివరాలపై చర్చించి గ్రామసభ ఆమోదం పొందాలి.
Step 6: Update Assessment
గ్రామసభలో వచ్చిన సవరణలు లేదా సూచనల ఆధారంగా Portalలో Draft Informationను అవసరమైన విధంగా సరిచేయాలి.
Step 7: Final Submission
అన్ని విభాగాలు పూర్తి చేసి, గ్రామసభ ఆమోదించిన సమాచారాన్ని నమోదు చేసిన తర్వాత Final Submit చేయాలి. ఒకసారి Final Submission చేసిన తర్వాత సమాచారాన్ని మార్చడానికి వీలుండదని User Manualలో స్పష్టం చేశారు.
Section-wise Questionnaire Details
Section I: Basic Information
ప్రాథమిక సమాచార విభాగంలో Reporting Year, Geographical Details, Villages, Households మరియు Sanitation Human Resources వంటి వివరాలు ఉంటాయి.
| Question | వివరాలు |
|---|---|
| Reporting Year | మూల్యాంకన ఆర్థిక సంవత్సరం; ఆటో-ఫిల్ అవుతుంది. |
| Geographical Details | State, District, Block, Gram Panchayat వివరాలు లాగిన్ ఆధారంగా ఆటోమేటిక్‌గా కనిపిస్తాయి. |
| Total Villages | SBM(G)-IMIS డేటా ఆధారంగా కనిపిస్తుంది. |
| Households | పంచాయతీ రిజిస్టర్ ఆధారంగా ప్రస్తుతం నివసిస్తున్న కుటుంబాల తాజా సంఖ్య. |
| Human Resources | పారిశుధ్య నిర్వహణలో పనిచేస్తున్న సిబ్బంది సంఖ్య, పేరు, లింగం, ఫోన్ నంబర్, నియామక రకం. |
Section II: Summary of Sanitation Status
ఈ విభాగంలో Individual Household Latrines (IHHLs), Community Sanitary Complexes (CSCs), ప్రభుత్వ సంస్థల్లో పనిచేసే మరుగుదొడ్లు మరియు సబ్బుతో చేతులు కడుక్కునే అలవాటుకు సంబంధించిన వివరాలు నమోదు చేయాలి.
IHHL వివరాల్లో పంచాయతీలో మరుగుదొడ్డి సదుపాయం ఉన్న మొత్తం కుటుంబాలు, SBM(G) కింద నిర్మించిన మరుగుదొడ్లు మరియు స్వంత నిధులతో నిర్మించుకున్న మరుగుదొడ్ల వివరాలు ఉంటాయి.
CSCల విషయంలో 2014 నుంచి నిర్మించిన మొత్తం సంఖ్యతో పాటు ప్రస్తుతం Functionalగా ఉన్న CSCల సంఖ్యను నమోదు చేయాలి. మహిళలు, పురుషులకు వేర్వేరు సదుపాయాలు, దివ్యాంగులకు అనుకూలమైన సదుపాయాలు, పరిశుభ్రత, నీరు-సబ్బు, విద్యుత్, O&M Mechanism, User Charges మరియు నిర్వహణకు నిధుల మూలాలను కూడా పరిశీలించాలి.
ప్రభుత్వ సంస్థలలో పాఠశాలలు, అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలు, పంచాయతీ భవనాలు మరియు ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలు/ప్రాంతాల్లో పనిచేసే మరుగుదొడ్లు, మహిళలు-పురుషులకు వేర్వేరు సదుపాయాలు మరియు సబ్బుతో చేతులు కడుక్కునే సౌకర్యం వంటి అంశాలను నమోదు చేయాలి.
Section III: Solid Waste Management
Solid Waste Management (SWM) విభాగంలో చెత్త సేకరణ, Source Segregation, Processing, Safe Disposal, Door-to-Door Collection, Processing Centres మరియు O&M వంటి అంశాలను నమోదు చేయాలి.
GPలో చెత్త సేకరణ, వర్గీకరణ, ప్రాసెసింగ్ మరియు సురక్షిత డిస్పోజల్ విధానాలు ఏర్పాటు చేసి ఉంటే SWM ఏర్పాటు ఉన్నట్లు నమోదు చేయాలి.
User Charges నిర్ణయించబడి ఉంటే గృహాలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు మరియు దుకాణాలు/వాణిజ్య సముదాయాలకు సంబంధించిన నెలవారీ రుసుము వివరాలను నమోదు చేయాలి.
Source Segregation విషయంలో అన్ని గృహాలు, వాణిజ్య సముదాయాలు, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు లేదా కొన్నింటిలో మాత్రమే వర్గీకరణ జరుగుతోందా అనే వివరాలు ఇవ్వాలి. వర్గీకరణ విధానంలో SWM Rules 2026 ప్రకారం 4-రకాల వర్గీకరణ, 2-రకాల తడి/పొడి చెత్త లేదా ఇతర వర్గీకరణ ఎంపికలు ఉన్నాయి.
Door-to-Door Collection ఉంటే దాని పునరావృత సమయాన్ని రోజువారీ, వారానికి, నెలకు లేదా ఇతర విధంగా నమోదు చేయాలి. PWMU, MRF లేదా RRC వంటి ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలకు చెత్త తరలింపు తరచుదనాన్ని కూడా నమోదు చేయాలి.
SWM Assets O&Mకు GP, SHG, Private Organisation, NGO లేదా ఇతర భాగస్వాముల్లో ఎవరు బాధ్యత వహిస్తున్నారో నమోదు చేయాలి. CPCB Portalలో నమోదైన లేదా పంచాయతీ పరిధిలో ఉన్న Bulk Waste Generators (BWGs) సంఖ్యను కూడా నమోదు చేయాలి.
బహిరంగ ప్రదేశాల్లో Dustbins ఉన్నాయా, వాటిని ఎంత తరచుగా ఖాళీ చేస్తున్నారు, Community Composting ద్వారా తయారైన ఎరువును ఎలా వినియోగిస్తున్నారు అనే వివరాలు కూడా ఈ విభాగంలో ఉంటాయి.
Section IV: Faecal Sludge Management
Faecal Sludge Management (FSM) విభాగంలో గ్రామ పంచాయతీకి పట్టణ STP లేదా గ్రామీణ FSTPతో అనుసంధానం ఉందా అనే వివరాన్ని నమోదు చేయాలి.
Mechanized Desludging కోసం GP సొంత వాహనం, Private Contract లేదా Callపై Private Service వంటి ఎంపికలు ఉన్నాయి. Operator వివరాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నాయా, సేవలకు రుసుము ఉందా మరియు రుసుము ఏ ప్రాతిపదికన వసూలు చేస్తున్నారో కూడా నమోదు చేయాలి.
ODF Sustainabilityలో గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలో ఎవరైనా ఇప్పటికీ బహిరంగ మలవిసర్జన చేస్తున్నారా అనే అంశాన్ని పరిశీలించాలి. అందించిన SOP ప్రకారం ఈ అంశంలో ‘కాదు’ ఉండాలి.
Section V: Greywater Management
Greywater Management విభాగంలో Liquid Waste Management (LWM) సౌకర్యాలు, ఇంటి మరియు సముదాయ స్థాయిలోని Greywater Assets, End Point Treatment, Drain Cleaning, Asset Maintenance, O&M Funding, VWSC Meetings మరియు Visual Cleanliness వంటి అంశాలను నమోదు చేయాలి.
ఇంటి లేదా సముదాయ ఇంకుడు గుంతలు, Drainage Systems వంటి సౌకర్యాలు ఉంటే LWM Facilities ఉన్నట్లు నమోదు చేయాలి.
| Greywater Asset | English Name |
|---|---|
| ఇంటి ఇంకుడు గుంత | Household Soak Pit |
| కిచెన్ గార్డెన్ | Kitchen Garden |
| సముదాయ ఇంకుడు గుంత | Community Pit |
| డక్‌వీడ్ చెరువు | Duckweed Pond |
| ఫైటోరిడ్ | Phytorid |
| వేస్ట్ స్టెబిలైజేషన్ పాండ్ | WSP |
| DEWATS వ్యవస్థ | DEWATS |
| ఇతర వ్యవస్థలు | Other Systems |
మురుగు కాలువల చివరి పాయింట్ వద్ద End Point Treatment వ్యవస్థ ఉందా అనే అంశాన్ని నమోదు చేయాలి. కాలువల శుభ్రత వారానికి, నెలకు లేదా త్రైమాసికానికి ఎంత తరచుగా జరుగుతుందో కూడా నమోదు చేయాలి.
O&Mకు GP Funds, SBM(G) Funds, Finance Commission Grants, CSR మరియు User Charges వంటి నిధుల మూలాలను నమోదు చేయాలి. VWSC కమిటీ నెలకు కనీసం ఒకసారి సమావేశమవుతుందా అనే వివరాన్ని కూడా నమోదు చేయాలి.
చివరగా ODF Plus Messages కోసం Wall Paintings, Hoardings అందుబాటులో ఉన్నాయా, పంచాయతీలోని బహిరంగ ప్రదేశాల Visual Cleanliness ఎలా ఉందనే అంశాలను సమగ్రంగా పరిశీలించాలి.
Important Annual Timeline 2026
SSA 2026 కోసం అందించిన SOPలో Preparatory, Capacity Building, Self-Assessment మరియు Post Self-Assessment దశలకు వార్షిక కార్యాచరణ షెడ్యూల్ ఇవ్వబడింది.
| Phase | కాల వ్యవధి | ప్రధాన కార్యకలాపాలు |
|---|---|---|
| Phase I: Preparatory | 15 Aug – 31 Aug | Instructions, Questionnaire dissemination, GP & VWSC ground data verification. |
| Phase II: Capacity Building | September | Orientation, Training and Portal tools capacity building. |
| Phase III: Self-Assessment | 1 Sep – 31 Oct | Draft Entry, Special Gram Sabha validation and Final Digital Submission. |
| Phase IV: Post Self-Assessment | 31 Oct – 26 Jan | District Trigger Forms, DIPs and SWSM review. |
Key Deadlines in the 2026 Cycle
- 15 September 2026: Swachh Seva Aankalan 2026 Launch.
- 17 September 2026: 1st SSA Cycleలో Phase III అధికారికంగా ప్రారంభమైనట్లు SOPలో పేర్కొన్నారు.
- 2 October: Special Gram Sabhaలో Draft Assessment presentation మరియు validation.
- 31 October: Final Digital Submission.
- 20 November: CEO-ZP District Reports review మరియు District Trigger Forms.
- 31 December: DWSM District Improvement Plans (DIPs) సిద్ధం చేయాలి.
- 26 January: SWSM Review మరియు GPDP Cycleలో inclusion.
Institutional Governance Framework
SSAలో గ్రామం నుంచి రాష్ట్ర స్థాయి వరకు బాధ్యతలు విభజించబడ్డాయి. గ్రామ పంచాయతీ మరియు VWSC గ్రామ స్థాయి Assessmentను నిర్వహించి Gram Sabhaలో Findingsను ధృవీకరించాలి.
Panchayat Secretary Gram Sabha ఆమోదించిన సమాచారాన్ని eGramSwaraj Portal ద్వారా డిజిటల్‌గా నమోదు చేసి Final Submission చేయాలి.
CEO Zilla Parishads/Equivalent Officer District Trigger Formను పూర్తి చేసి, గ్రామ పంచాయతీలలో గుర్తించిన లోపాలకు కారణాలను గుర్తించి corrective action కోసం observations నమోదు చేస్తారు.
DWSM జిల్లా స్థాయి observationsను సమీక్షించి, గుర్తించిన gapsను పరిష్కరించేందుకు data-driven District Improvement Plans (DIPs) సిద్ధం చేస్తుంది.
SWSM జిల్లాల నుంచి వచ్చిన findingsను పర్యవేక్షించి, gaps పరిష్కారానికి guidance మరియు technical support అందిస్తుంది.
Gram Sabha Validation & Final Declaration
Final Submissionకు ముందు Gram Sabhaలో చర్చించిన అన్ని మార్పులను Portalలో నమోదు చేయాలి. Gram Sabha సమావేశానికి సంబంధించిన తేదీ మరియు హాజరైన సభ్యుల వివరాలను నమోదు చేయాలి.
హాజరు వివరాల్లో సర్పంచ్, GP President, ముఖియా, Panchayat Secretary, VWSC Chairperson, ASHA Worker, SHG Members, Swachhagrahis, School Representative, Anganwadi Workers, SC/ST Representatives మరియు ఇతరులు వంటి ఎంపికలు ఉన్నాయి.
తుది ధృవీకరణలో రెండు ముఖ్యమైన అంశాలను నిర్ధారించాలి:
- Swachh Seva Aankalan Assessmentను VWSC సమావేశంలో చర్చించారా?
- Swachh Seva Aankalanను Gram Sabhaలో సమర్పించి, చర్చించి, ఆమోదించారా?
What Happens After Final Submission
Assessmentను Final Submit చేసిన తర్వాత అది పూర్తవుతుంది మరియు జిల్లా, రాష్ట్ర స్థాయి అధికారుల సమీక్షకు అందుబాటులోకి వస్తుంది.
జిల్లా స్థాయిలో GP submissions ఆధారంగా consolidated report రూపొందించబడుతుంది. Discrepancy లేదా dysfunctionality alertsను District Trigger Formలో చేర్చవచ్చు. CEO-ZP/Equivalent Officer sanitation service deliveryలోని gapsకు కారణాలను గుర్తిస్తారు.
తర్వాత DWSM ఈ findingsను సమీక్షించి District Improvement Plan (DIP) ద్వారా corrective actionsను రూపొందిస్తుంది. రాష్ట్ర స్థాయిలో SWSM జిల్లా వారీగా వచ్చిన నివేదికలు మరియు DIPsను పర్యవేక్షించి తదుపరి మార్గదర్శకాలను అందిస్తుంది.
Frequently Asked Questions
Swachh Seva Aankalan 2026 అంటే ఏమిటి?
ఇది SBM(G) Phase II కింద గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో నిర్వహించే వార్షిక డిజిటల్ స్వయం-మూల్యాంకన విధానం. గ్రామీణ పారిశుధ్య సేవల పరిస్థితిని అంచనా వేసి నిరంతర అభివృద్ధికి ఉపయోగిస్తారు.
SSA Assessmentలో ఏ గ్రామ పంచాయతీలు పాల్గొనవచ్చు?
అందించిన అధికారిక సమాచార ప్రకారం Declared ODF Plus (Model) Gram Panchayats SSA Assessmentలో పాల్గొనవచ్చు.
SSAలో డేటా ఎంట్రీ ఎవరు చేస్తారు?
Gram Sabha ఆమోదించిన SSA సమాచారాన్ని Panchayat Secretary eGramSwaraj Portal ద్వారా డిజిటల్‌గా నమోదు చేస్తారు.
Draft Assessmentను ఎందుకు డౌన్‌లోడ్ చేయాలి?
Draft Assessment PDFను గ్రామసభలో ప్రదర్శించి, సమాచారం మరియు పారిశుధ్య పరిస్థితిపై చర్చించి, అవసరమైన సవరణలు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
Final Submit చేసిన తర్వాత వివరాలను మార్చవచ్చా?
అందించిన User Manual ప్రకారం Final Submit చేసిన తర్వాత సమాచారాన్ని మార్చడానికి వీలుండదు. అందువల్ల సమర్పణకు ముందు వివరాలను పూర్తిగా పరిశీలించాలి.
SSAలో ప్రధానంగా ఏ అంశాలను అంచనా వేస్తారు?
ODF Sustainability, Solid & Liquid Waste Management, Visual Cleanliness, SLWM Assets మరియు CSCల O&M వంటి ప్రధాన అంశాలను అంచనా వేస్తారు.
Final Submission తర్వాత ఏమవుతుంది?
Assessment జిల్లా మరియు రాష్ట్ర అధికారుల సమీక్షకు అందుబాటులోకి వస్తుంది. జిల్లా స్థాయిలో gaps గుర్తించి Trigger Forms, DIPs ద్వారా corrective action ప్రక్రియ కొనసాగుతుంది.
Key Takeaway
Swachh Seva Aankalan 2026 కేవలం Portalలో ప్రశ్నావళిని నింపే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. గ్రామ పంచాయతీ, VWSC మరియు Gram Sabha భాగస్వామ్యంతో గ్రామంలోని పారిశుధ్య సేవలు, ఘన-ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ, CSCలు, ODF Sustainability మరియు Visual Cleanlinessపై సమగ్ర స్వయం-మూల్యాంకనం చేసే వ్యవస్థగా ఇది రూపొందించబడింది.
అందువల్ల Panchayat Secretary Draft Data Entryకి ముందు అవసరమైన రికార్డులను సిద్ధం చేసుకుని, GP & VWSC చర్చలతో సమాచారం సేకరించి, Draft PDFను Gram Sabhaలో చర్చించి, ఆమోదించిన మార్పులను నమోదు చేసిన తర్వాత మాత్రమే Final Submit చేయడం ఈ ప్రక్రియలో కీలకమైన దశ.